Jak założyć organizację charytatywną w UK: praktyczny poradnik

Krok 1: Sprawdź, czy Twoje cele są charytatywne

Organizacja charytatywna musi istnieć wyłącznie w celach charytatywnych, a cele te muszą służyć dobru publicznemu (public benefit). Przykłady to walka z ubóstwem, wspieranie edukacji, ochrona zdrowia, ochrona środowiska i rozwój sportu amatorskiego. Nie można założyć charity, by pomagać jednej konkretnej osobie, ani takiej, która służy głównie korzyści założycieli.

Zapisz cele (często nazywane „objects”) jasno i konkretnie. Zbyt ogólne cele to częsta przyczyna opóźnień w rozpatrywaniu wniosków.

Krok 2: Znajdź powierników

Powiernicy (trustees) to osoby prawnie odpowiedzialne za prowadzenie organizacji – w polskich realiach najbliżej im do zarządu fundacji. Większość regulatorów oczekuje co najmniej trzech powierników, a szkocka Scottish Charitable Incorporated Organisation (SCIO) musi ich mieć co najmniej trzech. Wybieraj osoby, które nie są blisko spokrewnione, mają odpowiednie umiejętności i mogą poświęcić czas tej funkcji.

Powiernicy co do zasady nie mogą otrzymywać wynagrodzenia za pełnienie funkcji, chyba że pozwala na to dokument założycielski i prawo. Każdy powiernik musi spełniać wymogi – niektóre osoby, np. z określonymi niezatartymi wyrokami, są wykluczone.

Krok 3: Wybierz strukturę

Główne opcje to:

• Charytatywna spółka z gwarancją (charitable company limited by guarantee): rejestrowana w Companies House i u regulatora organizacji charytatywnych. Ma członków zamiast udziałowców, a powiernicy zwykle są też dyrektorami. Powiernicy mają ograniczoną odpowiedzialność.
• Charitable incorporated organisation (CIO), w Szkocji SCIO: rejestrowana tylko u regulatora, bez Companies House. Powiernicy mają ograniczoną odpowiedzialność, a sprawozdawczość nie jest podwójna.
• Trust charytatywny (charitable trust): powiernicy przechowują i zarządzają majątkiem, np. pieniędzmi lub gruntem. Często wybierany przez fundusze przyznające granty.
• Stowarzyszenie bez osobowości prawnej (unincorporated association): proste i tanie, odpowiednie dla małych grup wolontariuszy, ale powiernicy nie mają ograniczonej odpowiedzialności, a organizacji trudno zatrudniać pracowników lub posiadać nieruchomości.

Spółka z gwarancją to sprawdzony wybór, jeśli zamierzasz podpisywać umowy, zatrudniać ludzi lub wynajmować lokal. CIO lub SCIO może być prostsza, jeśli chcesz uniknąć zgłoszeń do Companies House. W razie wątpliwości poradź się lokalnej organizacji wspierającej wolontariat (council for voluntary service) lub prawnika.

Krok 4: Przygotuj dokument założycielski

Dokument założycielski (governing document) określa, czym zajmuje się organizacja i jak jest zarządzana. W przypadku spółki charytatywnej jest to umowa spółki (articles of association). Zwykle obejmuje:

• nazwę i cele organizacji
• kim są członkowie i powiernicy oraz jak są powoływani
• zasady zebrań i podejmowania decyzji
• na co organizacja może wydawać pieniądze
• co dzieje się z pozostałym majątkiem w razie likwidacji (musi trafić na podobne cele charytatywne)

Regulatorzy publikują wzorcowe dokumenty założycielskie, które mogą zaoszczędzić czas.

Krok 5: Zarejestruj się u właściwego regulatora

Miejsce rejestracji zależy od tego, gdzie organizacja ma siedzibę i działa.

Szkocja: Każda organizacja charytatywna w Szkocji musi złożyć wniosek do Office of the Scottish Charity Regulator (OSCR), niezależnie od dochodu. Wniosek składa się online, przesyłając podpisane oświadczenie każdego powiernika (trustee declaration) i projekt dokumentu założycielskiego. OSCR sprawdza, czy organizacja spełnia test charytatywności (charity test).

Anglia i Walia: Rejestracja w Charity Commission jest obowiązkowa, jeśli roczny dochód wynosi co najmniej 5000 £ lub jeśli organizacja jest CIO. Mniejsze organizacje, które nie są CIO, mogą nadal być charity, ale się nie rejestrują.

Irlandia Północna: organizacje rejestrują się w Charity Commission for Northern Ireland, która ma własne zasady.

Jeśli zakładasz spółkę charytatywną, najpierw rejestrujesz ją w Companies House, a potem składasz wniosek do regulatora.

Krok 6: Wystąp do HMRC o ulgi podatkowe

Status zarejestrowanej organizacji charytatywnej nie daje automatycznie ulg podatkowych. Musisz złożyć wniosek do HMRC o uznanie za charity dla celów podatkowych. Pozwala to korzystać z Gift Aid od kwalifikujących się darowizn i z innych ulg.

Po rejestracji

Po rejestracji powiernicy muszą:

• składać regulatorowi roczne zgłoszenie (annual return) i sprawozdanie finansowe
• w przypadku spółki charytatywnej – składać sprawozdania i confirmation statement w Companies House
• prowadzić prawidłową dokumentację i przestrzegać dokumentu założycielskiego
• informować regulatora o zmianach, np. nowych powiernikach lub nowym adresie

Organizacje polonijne

Wiele polskich szkół sobotnich, klubów i stowarzyszeń w UK działa jako charity. Jeśli planujesz organizację dla Polonii, wybierz strukturę z myślą o tym, czy będziesz zatrudniać nauczycieli lub wynajmować salę – i pamiętaj, że dokumenty składane do regulatora i Companies House muszą być po angielsku.

Częste błędy

• Zbyt szerokie cele lub cele służące prywatnej grupie.
• Zbyt mało powierników albo powiernicy z jednej rodziny.
• Wybór struktury niedopasowanej do planowanej działalności.
• Pominięcie osobnego wniosku do HMRC.

Jak może pomóc Form My Company

Nasza usługa zakładania spółki charytatywnej (450 £) to rejestracja spółki z gwarancją z charytatywną umową spółki, gotowej do złożenia wniosku w OSCR lub Charity Commission. Zakładasz organizację non-profit, która nie jest charity? Rejestracja spółki z gwarancją kosztuje 290 £. Jeśli potrzebujesz specjalnych zapisów, zobacz usługę indywidualnej umowy spółki. Wszystkie nasze ceny zawierają VAT, bez ukrytych opłat.

Najczęstsze pytania