W skrócie: Aby założyć organizację charytatywną, potrzebujesz celów charytatywnych służących społeczeństwu, grupy powierników (trustees), formy prawnej i dokumentu założycielskiego. W Szkocji rejestrujesz się w OSCR. W Anglii i Walii rejestracja w Charity Commission jest obowiązkowa, jeśli dochód wynosi co najmniej 5 000 £ rocznie albo jeśli jesteś CIO.
Organizacja charytatywna (charity) pozwala zbierać pieniądze, przyciągać wolontariuszy i ubiegać się o granty na rzecz sprawy, na której Ci zależy. Jest to jednak podmiot regulowany, a zasady różnią się w Szkocji, w Anglii i Walii oraz w Irlandii Północnej. Oto jak wygląda ten proces.
Krok 1: Sprawdź, czy Twoje cele są charytatywne
Organizacja charytatywna może istnieć wyłącznie dla celów charytatywnych i musi przynosić korzyść społeczeństwu. Typowe cele to m.in. walka z ubóstwem, rozwój edukacji, ochrona zdrowia, ochrona środowiska i pomoc lokalnej społeczności. Grupa działająca głównie na rzecz własnych członków albo prowadząca kampanię na rzecz partii politycznej zwykle się nie kwalifikuje.
Zanim zaczniesz, sprawdź, czy istniejąca organizacja nie robi już tego, co planujesz. Współpraca z nią może być szybsza niż zakładanie nowej.
Krok 2: Znajdź powierników
Powiernicy (trustees) to osoby, które prowadzą organizację i za nią odpowiadają. Według GOV.UK organizacja w Anglii i Walii zwykle potrzebuje co najmniej trzech. Wybierz osoby z przydatnymi umiejętnościami, np. z zakresu finansów, prawa albo z doświadczeniem w danej dziedzinie. Niektóre osoby nie mogą być powiernikami, więc sprawdź uprawnienia każdej z nich.
Krok 3: Wybierz nazwę
Wybierz nazwę, której nie używa już inna organizacja charytatywna ani spółka i która nie narusza zasad dotyczących nazw. Przeszukaj właściwy rejestr organizacji charytatywnych i rejestr Companies House.
Krok 4: Wybierz formę prawną
Główne możliwości to:
- Charitable company limited by guarantee – spółka charytatywna z odpowiedzialnością ograniczoną do gwarancji, rejestrowana w Companies House i u regulatora organizacji charytatywnych. Odpowiedzialność członków jest ograniczona. Dobry wybór, jeśli planujesz zatrudniać pracowników, podpisywać umowy lub posiadać nieruchomości.
- CIO (Anglia i Walia) lub SCIO (Szkocja) – charitable incorporated organisation. Daje ograniczoną odpowiedzialność, ale rejestruje się tylko u regulatora organizacji charytatywnych, a nie w Companies House.
- Charitable trust – powiernicy zarządzają pieniędzmi lub majątkiem na cel charytatywny.
- Unincorporated association – prosta forma dla małych grup prowadzonych przez wolontariuszy. Nie daje ograniczonej odpowiedzialności i nie nadaje się do zatrudniania pracowników ani posiadania lokali.
Spółka charytatywna musi przestrzegać dwóch zestawów przepisów – prawa spółek i prawa o organizacjach charytatywnych – ale to forma dobrze znana bankom, grantodawcom i wynajmującym.
Krok 5: Napisz dokument założycielski
Dokument założycielski (governing document) określa cele organizacji, kto nią kieruje, jak powołuje się powierników, zasady wynagradzania powierników i sposób likwidacji. W spółce charytatywnej jest to umowa spółki (articles of association). Regulatorzy publikują wzory dokumentów, które wiele organizacji dostosowuje do swoich potrzeb.
Krok 6: Zarejestruj organizację
Szkocja. Organizacje charytatywne w Szkocji rejestrują się w Office of the Scottish Charity Regulator (OSCR). Organizacja staje się charity, gdy po pozytywnym przejściu testu charytatywności (charity test) zostaje wpisana do Scottish Charity Register. W Szkocji nazywanie organizacji „charity” bez wpisu do rejestru jest niezgodne z prawem. Każdy powiernik wypełnia oświadczenie powiernika (trustee declaration).
Anglia i Walia. Rejestracja w Charity Commission jest obowiązkowa, jeśli dochód wynosi co najmniej 5 000 £ rocznie albo jeśli jesteś CIO.
Irlandia Północna ma własnego regulatora i własne zasady, więc sprawdź je osobno.
Aby korzystać z ulg podatkowych, takich jak Gift Aid, organizacja musi też zostać uznana przez HMRC.
Krok 7: Zadbaj o podstawy
- otwórz konto bankowe na nazwę organizacji
- zorganizuj księgowość i prowadzenie dokumentacji
- przyjmij zasady, np. dotyczące konfliktu interesów i ochrony osób narażonych (safeguarding)
- regularnie organizuj zebrania powierników i sporządzaj protokoły
Bieżące obowiązki
Organizacje charytatywne co roku składają sprawozdania (annual returns) i sprawozdania finansowe u swojego regulatora. Spółka charytatywna dodatkowo składa co roku sprawozdanie finansowe i confirmation statement w Companies House. Wraz ze wzrostem dochodu wymagane są bardziej szczegółowe sprawozdania.
Jeśli zakładasz organizację dla polskiej społeczności w UK, np. szkołę sobotnią czy stowarzyszenie kulturalne, zasady są takie same jak dla każdej innej organizacji – liczy się cel charytatywny i korzyść publiczna.
Jak Form My Company może pomóc
Zakładamy spółki charytatywne limited by guarantee w ramach usługi Charity Formation za 450 £, łącznie z opłatą Companies House w wysokości 100 £ i VAT. Jeśli chcesz założyć organizację non-profit, która nie jest charity, zobacz usługę Company Limited by Guarantee. Przygotujemy też uchwały i protokoły na pierwsze zebranie powierników. W sprawie celów charytatywnych lub rejestracji porozmawiaj z regulatorem albo z prawnikiem specjalizującym się w organizacjach charytatywnych.
Najczęstsze pytania
Czy każda organizacja charytatywna w Szkocji musi się zarejestrować w OSCR?
Organizacja może nazywać się charity w Szkocji tylko wtedy, gdy jest wpisana do Scottish Charity Register prowadzonego przez OSCR.
Kiedy organizacja charytatywna musi się zarejestrować w Anglii i Walii?
Gdy jej dochód wynosi co najmniej 5 000 £ rocznie albo jeśli jest CIO.
Czym różni się spółka charytatywna od CIO?
Obie dają ograniczoną odpowiedzialność. Spółka charytatywna rejestruje się w Companies House i u regulatora; CIO rejestruje się tylko u regulatora organizacji charytatywnych.
Ilu powierników potrzebuje organizacja charytatywna?
Według GOV.UK w Anglii i Walii zwykle co najmniej trzech. Dokładną liczbę określa dokument założycielski.