W skrócie: Większość małych firm w Wielkiej Brytanii wycenia się mnożnikiem powtarzalnych zysków, metodą majątkową lub na podstawie prognozy przepływów pieniężnych. Właściwa metoda zależy od rodzaju działalności. Wycena to szacunek, a nie cena: ostateczna kwota zależy od kupujących, ryzyka i jakości dokumentacji, dlatego przy sprzedaży lub sprawach podatkowych skorzystaj z pomocy wykwalifikowanego doradcy.
Wycena może być potrzebna przy sprzedaży firmy, wejściu inwestora, wykupie wspólnika, planowaniu emerytury albo w sprawie podatkowej lub prawnej. Nie ma jednej prawidłowej kwoty. Różne metody dają różne wyniki, a rzeczywista wartość to tyle, ile zapłaci chętny kupujący.
Zacznij od uporządkowanych liczb
Każda metoda opiera się na wiarygodnych danych finansowych. Przed wyceną zbierz:
- sprawozdania finansowe z co najmniej trzech lat, jeśli je masz
- aktualne sprawozdania zarządcze (management accounts)
- informacje o majątku, długach i zapasach
- kluczowe umowy z klientami, dostawcami i pracownikami
- umowy najmu, kredyty i poręczenia
Jeśli dokumentacja jest w nieładzie, kupujący dostrzeże większe ryzyko i zaproponuje mniej.
Metoda 1: mnożnik zysków
To najczęstsze podejście w przypadku rentownych małych firm.
- Ustal powtarzalny zysk (maintainable profit). Zacznij od zysku przed opodatkowaniem i skoryguj go o pozycje jednorazowe lub prywatne. Na przykład dodaj jednorazowy rachunek od prawnika, a wynagrodzenie właściciela dostosuj do stawki rynkowej za tę pracę.
- Zastosuj mnożnik. Pomnóż skorygowany zysk przez wskaźnik odzwierciedlający ryzyko i perspektywy wzrostu.
Nie ma stałego mnożnika. Zależy od branży, wielkości, wzrostu, stopnia zależności firmy od Ciebie i sytuacji na rynku. Wyspecjalizowany doradca lub pośrednik w sprzedaży firm (business broker) powie Ci, za ile sprzedano porównywalne firmy.
Niektórzy wyceniający używają jako miary zysku EBITDA (zysk przed odsetkami, podatkami i amortyzacją). Porównując kwoty, upewnij się, o którą miarę chodzi.
Metoda 2: wycena majątkowa
Polega na zsumowaniu tego, co firma posiada, i odjęciu tego, co jest winna.
- Wartość księgowa netto (net book value) opiera się na danych z bilansu.
- Skorygowane aktywa netto (adjusted net assets) to przeszacowanie składników, np. nieruchomości lub sprzętu, do aktualnej wartości rynkowej.
Metoda pasuje do firm z dużym majątkiem, np. nieruchomościowych lub produkcyjnych, albo do firm o niskiej rentowności. Często zaniża wartość firm usługowych, których wartość tkwi w klientach i ludziach, a nie w sprzęcie.
Metoda 3: zdyskontowane przepływy pieniężne (DCF)
DCF szacuje przyszłe wpływy gotówki i przelicza je na dzisiejszą wartość przy użyciu stopy dyskontowej odzwierciedlającej ryzyko. Sprawdza się przy firmach rosnących, ale jest tak wiarygodna jak prognozy, na których się opiera – kupujący dokładnie sprawdzą założenia.
Inne podejścia
- Mnożniki przychodów stosuje się czasem w szybko rosnących firmach lub modelach subskrypcyjnych, które nie mają jeszcze dużego zysku.
- Porównywalne transakcje – za ile sprzedano podobne firmy.
- Koszt wejścia – ile kosztowałoby zbudowanie podobnej firmy od zera.
Co podnosi wartość
- stabilne, rosnące zyski
- szeroka baza klientów zamiast jednego czy dwóch dużych zleceniodawców
- przychody powtarzalne lub wynikające z umów
- firma, która dobrze działa bez właściciela
- silna marka, strona internetowa i reputacja
- dobre systemy, dokumentacja i opisane procesy
- chroniona własność intelektualna, np. znaki towarowe
Co obniża wartość
- zależność od osobistych relacji właściciela
- niejasne lub nieuporządkowane księgi
- zaległe zgłoszenia lub problemy podatkowe
- spory, roszczenia prawne lub niejasna struktura własności udziałów
- kluczowi pracownicy, którzy mogą odejść
Wycena udziałów w spółce LTD
Jeśli firma działa jako spółka LTD, kupujący może nabyć udziały albo tylko majątek (assets). Sprzedaż udziałów przenosi całą spółkę, z jej historią i zobowiązaniami, dlatego kupujący zwykle przeprowadzają szczegółowe badanie due diligence. Pakiet mniejszościowy wycenia się często z dyskontem, bo daje mniej kontroli.
Kwestie podatkowe i prawne
Sprzedaż firmy lub udziałów może oznaczać Capital Gains Tax, a w zależności od sytuacji mogą przysługiwać ulgi. W niektórych przypadkach, np. przy darowiźnie udziałów lub programach pracowniczych, HMRC może wymagać formalnej wyceny. Przepisy są złożone, więc przed zawarciem umowy porozmawiaj z księgowym lub doradcą podatkowym. Jeśli mieszkasz w Polsce, sprzedaż udziałów w brytyjskiej spółce może podlegać opodatkowaniu także w Polsce – zapytaj polskiego doradcę podatkowego.
Przygotowanie do sprzedaży
- Zaktualizuj sprawozdania finansowe i zgłoszenia w Companies House.
- Uporządkuj umowy, najmy i dokumentację udziałów.
- Zmniejsz zależność firmy od siebie – deleguj zadania i opisuj procesy.
- Zamów niezależną wycenę.
- Zatrudnij prawnika (solicitor) z doświadczeniem w sprzedaży firm.
Jak może pomóc Form My Company
Nie wyceniamy firm, ale możemy przygotować dokumentację spółki, zanim zwrócisz się do kupujących. Nasza usługa Compliance i due diligence obejmuje przegląd dokumentów spółki, usługa sprawozdań rocznych dba o terminowe zgłoszenia, a usługa emisji lub przeniesienia udziałów obsługuje formalności przy zmianie właściciela udziałów.
Najczęstsze pytania
Jaki jest najczęstszy sposób wyceny małej firmy?
Zastosowanie mnożnika do skorygowanego, powtarzalnego zysku. Mnożnik zależy od branży, wielkości, wzrostu i ryzyka.
Jaki mnożnik zastosować dla mojej firmy?
Nie ma stałej wartości. Pośrednik w sprzedaży firm lub rzeczoznawca powie Ci, za ile sprzedano podobne firmy.
Czy moja firma ma wartość, jeśli zależy ode mnie?
Tak, ale zwykle mniejszą. Kupujący płacą więcej za firmy, które dobrze działają bez właściciela.
Czy płacę podatek przy sprzedaży firmy?
Często zastosowanie ma Capital Gains Tax, a mogą przysługiwać ulgi. Przed sprzedażą porozmawiaj z księgowym.