W skrócie: Przedsiębiorstwo społeczne (social enterprise) to firma, która prowadzi działalność, by realizować cel społeczny lub środowiskowy, i większość zysków reinwestuje w ten cel. Nie ma jednej formy prawnej. Popularne opcje to community interest company (CIC), spółka limited by guarantee, spółdzielnia lub organizacja charytatywna – każda z innymi zasadami dotyczącymi zysków, kontroli i podatków.
Czym jest przedsiębiorstwo społeczne?
Przedsiębiorstwo społeczne to firma z misją społeczną lub środowiskową. Jak każda firma sprzedaje towary lub usługi. Różnica polega na tym, że jej głównym celem jest pozytywny wpływ, a większość zysków przeznacza na ten cel, zamiast wypłacać je właścicielom.
Przykłady to kawiarnie szkolące osoby, którym trudno znaleźć pracę, lokalne inicjatywy energetyczne, firmy recyklingowe i dostawcy usług opiekuńczych.
„Przedsiębiorstwo społeczne” to opis, a nie forma prawna. Nadal musisz wybrać, w jakiej formie założysz organizację.
Wybór formy prawnej
Główne możliwości w UK to:
- Community interest company (CIC): spółka limited stworzona z myślą o przedsiębiorstwach społecznych. Ma „blokadę aktywów” (asset lock) i musi działać na rzecz społeczności.
- Spółka limited by guarantee: ma członków zamiast udziałowców. Zyski nie są dzielone. Popularna w organizacjach non-profit.
- Spółka limited by shares: możliwa, jeśli chcesz pozyskać inwestorów, a misję społeczną zapiszesz w umowie spółki. Misja nie jest prawnie chroniona, chyba że to dodasz.
- Organizacja charytatywna lub spółka charytatywna: pasuje do celów czysto charytatywnych i daje dostęp do ulg podatkowych, ale ma surowsze zasady dotyczące prowadzenia działalności i wynagradzania powierników.
- Spółdzielnia lub community benefit society: własność i zarząd członków, rejestracja w Financial Conduct Authority.
Właściwy wybór zależy od tego, jak pozyskasz pieniądze, kto będzie kontrolował organizację i czy chcesz mieć status charytatywny. W razie wątpliwości zasięgnij porady prawnika lub lokalnej organizacji wspierającej przedsiębiorstwa społeczne.
Jak działa community interest company
CIC to szczególny rodzaj spółki limited. Może być limited by shares albo limited by guarantee. Najważniejsze cechy:
- Community interest statement: we wniosku wyjaśniasz, czym spółka będzie się zajmować i jak przyniesie korzyść społeczności.
- Asset lock: prawne zobowiązanie, że majątek spółki jest wykorzystywany na cel społeczny. Jeśli CIC limited by shares wypłaca dywidendy, ich wysokość jest ograniczona.
- CIC Regulator: wnioski zatwierdza Office of the Regulator of Community Interest Companies, który nadzoruje też działające CIC.
- Roczny raport CIC: co roku, razem ze sprawozdaniem finansowym, CIC musi złożyć raport pokazujący, jak przyniosła korzyść społeczności.
CIC nie jest organizacją charytatywną. Nie korzysta z ulg podatkowych dla charities, ale ma więcej swobody w prowadzeniu działalności i wynagradzaniu dyrektorów.
Jak założyć przedsiębiorstwo społeczne
- Określ misję. Napisz jedno jasne zdanie o zmianie, którą chcesz wprowadzić, i o tym, dla kogo.
- Przetestuj model biznesowy. Kto zapłaci, ile i jak często? Przedsiębiorstwo społeczne też potrzebuje przychodów, żeby przetrwać.
- Wybierz formę prawną spośród opisanych wyżej.
- Wybierz nazwę i sprawdź jej dostępność.
- Przygotuj dokumenty założycielskie. W spółce jest to umowa spółki (articles of association). W przypadku CIC skorzystaj ze wzorcowej umowy regulatora lub dostosuj własną.
- Zarejestruj organizację. Spółki rejestruje się w Companies House. Wnioski CIC są automatycznie przekazywane do CIC Regulator.
- Zarejestruj się do podatków. Do Corporation Tax w ciągu 3 miesięcy od rozpoczęcia działalności, a w razie potrzeby do VAT lub PAYE.
- Mierz swój wpływ. Prowadź prostą dokumentację tego, co zmieniasz. Grantodawcy i klienci będą o to pytać.
CIC bywa dobrym wyborem dla inicjatyw polskiej społeczności w UK, np. organizacji wspierających nowo przybyłych czy prowadzących zajęcia dla dzieci, gdy chcesz prowadzić działalność odpłatną, ale z jasnym celem społecznym.
Finansowanie przedsiębiorstwa społecznego
Przedsiębiorstwa społeczne mogą korzystać z przychodów ze sprzedaży, grantów, pożyczek, crowdfundingu i inwestycji społecznych. Niektórzy grantodawcy wspierają tylko określone formy prawne, więc sprawdź ich wymagania, zanim wybierzesz formę.
Częste błędy
- Wybór formy prawnej, zanim wiadomo, jak organizacja będzie finansowana.
- Misja tak szeroka, że trudno wykazać wpływ.
- Założenie, że CIC ma takie same ulgi podatkowe jak organizacja charytatywna.
- Zapominanie o rocznym raporcie CIC.
Jak Form My Company może pomóc
Zakładamy organizacje non-profit w całym UK. Założenie spółki limited by guarantee kosztuje 290 £, łącznie z opłatą Companies House i VAT, a w ramach usługi Bespoke Articles (800 £) zapiszemy Twój cel społeczny i zasady w dokumentach założycielskich spółki. Jeśli Twoje cele są charytatywne, zobacz usługę Charity Company Formation.
Najczęstsze pytania
Czy przedsiębiorstwo społeczne to forma prawna?
Nie. To określenie firmy z celem społecznym lub środowiskowym. Nadal trzeba wybrać formę prawną, np. CIC, spółkę limited by guarantee lub spółdzielnię.
Czym CIC różni się od organizacji charytatywnej?
CIC to spółka limited z blokadą aktywów i celem społecznym, nadzorowana przez CIC Regulator. Organizacja charytatywna ma wyłącznie cele charytatywne i korzysta z ulg podatkowych, ale podlega surowszym zasadom.
Czy przedsiębiorstwo społeczne może osiągać zysk?
Tak. Powinno osiągać zysk, by być trwałe, ale większość reinwestuje w swój cel społeczny.
Czy dyrektorzy CIC mogą otrzymywać wynagrodzenie?
Tak. Dyrektorzy CIC mogą otrzymywać rozsądne wynagrodzenie za pracę, w przeciwieństwie do powierników organizacji charytatywnych, którzy zwykle nie mogą otrzymywać wynagrodzenia za pełnienie tej funkcji.